Gevel stempelen: hoe vangt u een gevel tijdelijk op?
Wat is gevel stempelen?
Gevel stempelen betekent dat de belasting die op een gevel rust tijdelijk wordt overgenomen door een hulpconstructie, zodat er onder of in die gevel gewerkt kan worden. Zodra er metselwerk uit de muur gaat, verdwijnt de weg waarlangs het gewicht van de vloeren, de verdieping en het dak naar beneden loopt. De stempels nemen dat over tot er een blijvende constructie voor in de plaats komt. Dezelfde werkwijze geldt binnenshuis bij het verwijderen van een draagmuur, alleen liggen de omstandigheden bij een gevel anders.
In de praktijk worden drie termen door elkaar gebruikt, terwijl ze niet hetzelfde betekenen. Stempelen is het verticaal ondersteunen van een belasting. Stutten wordt breder gebruikt en dekt in het spraakgebruik zowel het verticale als het schuine ondersteunen. Schoren is het schuin borgen van iets dat om dreigt te vallen, dus een stabiliteitsmaatregel en geen draagmaatregel. Bij een gevel tijdelijk opvangen komen die twee vaak samen: de belasting gaat op stempels en de vrijstaande muur wordt geschoord.
Het is uitdrukkelijk een tijdelijke voorziening. Een stempelconstructie is bedoeld om enkele dagen tot enkele weken te functioneren, onder gecontroleerde omstandigheden en met dagelijks toezicht.
Advies over uw bouwproject?
Vraag vrijblijvend een offerte aan voor uw bouwproject.
De aanleiding is bijna altijd dat er iets uit de gevel verdwijnt of dat de gevel zijn ondersteuning verliest. Bij een uitbouw gaat de achtergevel over een flinke breedte open, en dat is de meest voorkomende situatie waarin een gevel gestut moet worden. Bij het opvangen van de gevel met een stalen balk is het stempelen de stap die daaraan voorafgaat. Ook bij het verbreden van een raam- of deuropening geldt hetzelfde principe, want de aanwezige opvang is berekend op de oude maat en moet eruit voordat de nieuwe erin kan.
Daarnaast speelt het bij herstelwerk. Een doorgeroeste stalen latei boven een kozijn kan niet worden vervangen zonder het metselwerk erboven tijdelijk te dragen. Bij funderingsherstel verliest de gevel zijn ondersteuning van onderaf, waardoor de belasting op een andere manier moet worden afgevoerd. En bij schade, scheurvorming of scheefstand wordt er gestempeld om de situatie te beheersen totdat duidelijk is wat er aan de hand is.
Wat het bij een gevel anders maakt dan binnen
Een binnenmuur staat beschut, draagt meestal alleen vloeren en heeft aan weerszijden ander muurwerk dat meehelpt. Een gevel draagt vaak de vloeren én de kap, staat aan één zijde in de buitenlucht en is onderdeel van de stabiliteit van het hele gebouw. Zodra er een gat in komt, verandert niet alleen de verticale belasting maar ook de manier waarop het pand zich tegen wind verzet. Dat is de reden dat gevel stempelen meer voorbereiding vraagt dan het stempelen van een muur binnenshuis.
Soorten gevelstempels en hulpmiddelen
Welk materieel er nodig is, hangt af van de belasting en van de hoogte die overbrugd moet worden. Een gevelstempel is geen standaardproduct maar een keuze uit een reeks uitvoeringen met sterk uiteenlopende capaciteit.
Bouwstempels en zware schroefstempels
De bekende telescopische bouwstempel is geschikt voor lichtere belastingen en beperkte hoogtes, en wordt op maat gedraaid tegen de constructie aan. Voor een gevel is dat vaak te licht. Dan worden zware schroefstempels ingezet, die meer aankunnen en waarbij de spindel het mogelijk maakt de constructie strak aan te zetten en later gecontroleerd te laten zakken. Dat laatste is belangrijk, want ontstempelen hoort geleidelijk te gebeuren en niet met een klap.
Jukken en stempelramen
Losse gevel stempels dragen puntsgewijs, terwijl de belasting uit een gevel over de hele breedte komt. Daarom wordt er bovenlangs een juk of een ligger aangebracht die de last van het metselwerk opvangt en verdeelt over de stempels eronder. Hoe zwaar die ligger moet zijn, volgt net als bij het berekenen van een stalen balk uit de belasting en de overspanning. Bij grotere openingen ontstaat zo een stempelraam: een constructie van liggers en stempels die als geheel functioneert en die ook zijwaarts stijfheid geeft.
Waar de stempeldruk naartoe gaat
Dit onderdeel wordt het vaakst overgeslagen. Een gevel opvangen met stempels betekent dat u de belasting verplaatst, niet dat u hem laat verdwijnen. Alles wat op de stempels komt te staan, komt eronder weer terecht op de vloer, de fundering of het terrein. Die ondergrond moet die geconcentreerde last kunnen opnemen.
Een begane grondvloer is berekend op een gelijkmatig verdeelde belasting en niet op enkele tonnen op een oppervlak van een paar vierkante centimeter. Daarom worden er onder en boven de stempels planken of juklatten aangebracht die de druk spreiden. Zit er een kelder, een souterrain of een kruipruimte onder, dan is extra aandacht nodig, want dan moet de belasting soms door de kelder heen worden doorgezet tot op de bodem. Ook buiten telt de ondergrond: stempels op los zand of op een terras zakken weg zodra het gaat regenen, waardoor de constructie zijn spanning verliest zonder dat iemand het merkt.
Wind en stabiliteit bij een vrijstaande gevel
Zolang een gevel gesloten is, werkt hij als een schijf die het gebouw in de lengterichting stabiel houdt. Komt er een brede opening in, dan blijft er boven de opening een strook metselwerk over die op stempels rust en die aan de onderzijde niets meer heeft. Verticaal is dat opgelost, maar zijwaarts staat dat deel los.
Dat is geen theoretisch probleem. Wind duwt tegen een gevel, en juist een vrijstaande strook metselwerk zonder verband naar beneden is daar gevoelig voor. Daarom wordt er geschoord: schuine stempels of schoren die het vrijstaande deel in de dwarsrichting borgen en de kracht afvoeren naar het gebouw of naar de grond. Bij hoger opgaand werk of bij een pand op een open locatie weegt dat zwaarder dan bij een tussenwoning.
Werken in de buitenruimte
Bij gevel stutten staat het materieel deels buiten, en dat brengt praktische zaken met zich mee. Stempels op de stoep of tegen de erfgrens vragen om afstemming met de gemeente en met de buren. Ook moet de constructie beveiligd zijn tegen aanrijden en tegen onbedoeld verstellen door derden, zeker op een locatie waar mensen langslopen. En omdat de werkplek open ligt, hoort de stempelconstructie dagelijks te worden gecontroleerd op spanning en op verzakking.
Gevel stempelen zonder constructeur: wat gaat er mis?
Het beeld dat stempelen neerkomt op een paar stempels stevig aandraaien, is hardnekkig. In de praktijk gaat het op vier punten mis. Er staan te weinig stempels, waardoor elk afzonderlijk zwaarder wordt belast dan hij aankan. Ze staan op de verkeerde plek, bijvoorbeeld midden op een vloerveld in plaats van boven een dragend deel. De druk wordt niet gespreid, waardoor de stempel zich in de vloer drukt. En er wordt te vroeg ontstempeld, voordat de nieuwe constructie werkelijk draagt.
Waar de stempels komen, hoeveel het er zijn, wat ze moeten kunnen dragen en wanneer ze eruit mogen, hoort daarom uit een stempelplan te komen. Dat is geen papieren formaliteit maar de onderbouwing waarop de uitvoering wordt gebaseerd, en bij een dragende gevel hoort daar een berekening bij. Het vervelende van fouten in dit werk is dat ze zich zelden meteen aandienen. De schade wordt vaak pas maanden later zichtbaar als scheurvorming, en dan is niet meer te herstellen wat er tijdens de werkzaamheden is gebeurd.
Van tijdelijk stutten naar de definitieve constructie
Stempels zijn een tussenstap. Zodra de opening vrij is en de belasting op de hulpconstructie staat, komt de blijvende voorziening erin. Bij een gevelopening is dat vrijwel altijd staal, met een profiel waarvan de maatvoering en de opleglengte uit de berekening volgen.
Het ontstempelen is de laatste stap en gebeurt pas wanneer de nieuwe constructie werkelijk draagt. Bij het plaatsen van een stalen balk betekent dat: de balk ligt volledig op de opleggingen, de ruimte erboven is aangevuld en het inmetselwerk is uitgehard. Dan worden de stempels geleidelijk afgelaten, zodat de belasting rustig van de hulpconstructie naar het staal overgaat. Wie dat in één keer doet, geeft de nieuwe constructie een schok die hij niet nodig heeft.
Gevel stempelen door een specialist
Gevel stempelen is werk waarbij de kwaliteit zich pas later bewijst. Gaat het goed, dan merkt niemand er iets van en staat de gevel er over tien jaar nog net zo bij. Gaat het mis, dan is de oorzaak achteraf lastig te herstellen omdat de beweging al heeft plaatsgevonden. Twijfelt u over wat er in uw situatie nodig is, dan geeft een opname op locatie daar het snelste duidelijkheid over.
De Kruif Sloopwerken is een vakkundig sloopbedrijf voor grote en kleine projecten in heel Nederland, gespecialiseerd in het verwijderen van draagmuren en het bijbehorende constructieve werk. Wij verzorgen de berekening, de tijdelijke ondersteuning, het openen van de gevel en het plaatsen van het staal in één traject, zodat u niet met losse partijen hoeft te schakelen. Met ruim acht jaar ervaring, eigen vakmensen en geavanceerd materieel werken wij voor particulieren, aannemers, bedrijven, gemeenten en woningbouwverenigingen. Bewerkte materialen worden afgevoerd en de werklocatie wordt schoon achtergelaten. Vraag vrijblijvend een offerte aan en wij denken graag met u mee.
Uw gevel laten stempelen?
Vraag vrijblijvend een offerte aan voor uw project.
