Wanneer plaatst u een stalen kolom?

De meest voorkomende situatie is een opening die doorloopt tot in de hoek van de ruimte. Er blijft dan aan één zijde geen penant over waarop de balk kan rusten, dus komt daar een kolom. Hetzelfde geldt wanneer een gevel over de volle breedte opengaat, bijvoorbeeld bij een uitbouw waarbij de achterzijde volledig verdwijnt. Aan beide uiteinden is dan een kolom nodig, want er is geen metselwerk meer dat de last kan overnemen. Een derde situatie is een penant die er wel is, maar die de last niet aankan. Dat komt voor bij smalle penanten, bij metselwerk in slechte staat en bij oudere woningen waar de steen minder sterk is dan in nieuwbouw. Daarnaast kan een kolom nodig zijn wanneer de overspanning zo groot wordt dat de balk onpraktisch zwaar of hoog uitvalt. Door in het midden een kolom te plaatsen, halveert u de overspanning en kan het profiel een stuk lichter. Dat is een afweging die vaak speelt bij een lage plafondhoogte, waar een hoge balk simpelweg niet past. Tot slot komt een kolom in beeld wanneer een bestaande situatie al te zwaar is belast, bijvoorbeeld bij een doorbuigende vloer of een verzakking die met een extra steunpunt moet worden opgevangen.

Voor een kolom van staal zijn verschillende profielen gangbaar. Een kokerprofiel is de meest gebruikte keuze in woningen, omdat het van alle kanten dezelfde afmeting heeft en daardoor netjes in een wand of hoek past. Een HEA of HEB profiel wordt gekozen bij zwaardere belasting of wanneer de kolom in lijn moet staan met de balk erboven. Een rondbuis komt voor waar de kolom in het zicht blijft en een slanke uitstraling gewenst is. Bepalend voor de keuze zijn de last die op de kolom komt, de hoogte van de kolom in verband met knikgevaar, en de ruimte die u heeft om het profiel weg te werken.

Stalen kolom bekleden met hout of gipsplaat

Een kolom die in het zicht komt, kunt u afwerken zoals u dat bij het bekleden van een stalen balk zou doen. Een stalen kolom bekleden met hout geeft de kolom een warme uitstraling en past goed bij een landelijk of industrieel interieur. Met gipsplaat op een frame werkt u de kolom juist onopvallend weg, bijvoorbeeld verwerkt in een wand of een kast. Ook het brandwerend bekleden van een stalen kolom komt voor, en dan niet uit oogpunt van uiterlijk. Staal verliest bij hoge temperaturen zijn sterkte, en waar het Besluit bouwwerken leefomgeving een brandwerendheid voorschrijft, geldt die voor de hele hoofddraagconstructie. De kolom valt daar dus net zo goed onder als de balk, en een onbeschermd deel maakt de rest van de bescherming zinloos.

Onder de kolom moet het gewicht ergens naartoe, en dat is het onderdeel dat in de praktijk het vaakst wordt onderschat. Een kolom brengt een puntlast op de vloer of de fundering, en die last is fors omdat alle kracht op een klein oppervlak samenkomt. Onder aan de kolom komt daarom een voetplaat, die de druk over een groter oppervlak verdeelt. Of dat voldoende is, hangt af van wat eronder zit. Staat de kolom op een fundering of een fundatiebalk die de last kan opnemen, dan is de situatie eenvoudig. Staat hij op een vloer die daar niet voor bedoeld is, bijvoorbeeld een dekvloer of een dunne betonvloer boven een kruipruimte, dan moet er een oplossing komen. In dat geval wordt vaak een poer gestort, een betonblok onder de kolom dat de last naar de ondergrond of naar de bestaande fundering brengt. Bij oudere woningen met een ondiepe fundering of met bestaande zettingsscheuren vraagt dit extra aandacht, omdat een nieuwe puntlast een bestaand probleem kan verergeren. De constructeur bekijkt daarom niet alleen de kolom, maar de hele route van de last naar beneden. Een correct berekende kolom op een te zwakke ondergrond geeft alsnog problemen, en die komen doorgaans pas maanden later aan het licht in de vorm van verzakking of scheurvorming.

Het werk begint met inmeten en met het tijdelijk ondersteunen van de constructie. Voordat er muurwerk verdwijnt, wordt de belasting overgenomen door stempels, geplaatst volgens het stempelplan. Daarna wordt de plek voor de kolom vrijgemaakt en wordt de fundering voorbereid, bijvoorbeeld door een poer te storten of de bestaande fundering vrij te graven en te controleren. Vervolgens wordt de kolom op de voetplaat gesteld, exact loodrecht en op de juiste hoogte, en wordt de ruimte onder de voetplaat volledig uitgevuld. Daarna komt de balk erop en wordt de verbinding vastgezet en aangedrukt. Pas wanneer de constructie volledig draagt, kunnen de stempels er stap voor stap uit. Tot slot wordt het puin afgevoerd en de werklocatie opgeruimd. Het samenspel tussen de kolom en het plaatsen van de stalen balk is daarbij bepalend voor het resultaat, want beide onderdelen moeten precies op elkaar aansluiten. Werkt u met een portaal, dan is de volgorde en de maatvoering nog nauwkeuriger, omdat de verbindingen stijf moeten worden uitgevoerd en er geen ruimte is om achteraf iets recht te zetten.